Wat is het EHRM en wanneer kunt u er terecht?

Welke rechten worden getoetst?

Het EHRM toetst aan het EVRM. In strafzaken gaat het vaak om:

• Artikel 6 — recht op een eerlijk proces. Bijvoorbeeld het ondervragingsrecht van getuigen, de redelijke termijn of de onpartijdigheid van de rechter.
• Artikel 5 — recht op vrijheid en veiligheid. Bijvoorbeeld bij onrechtmatige vrijheidsbeneming of voorlopige hechtenis.
• Artikel 3 — verbod op foltering en onmenselijke of vernederende behandeling. Bijvoorbeeld bij detentieomstandigheden of politieoptreden.

Ook andere rechten kunnen relevant zijn, zoals het recht op privé- en gezinsleven en de vrijheid van meningsuiting. Het gaat steeds om de vraag of de overheid verantwoordelijk is voor een concrete schending van een beschermd recht.

Eerst de nationale weg afleggen

Een klacht is pas ontvankelijk als u alle nationale rechtsmiddelen heeft uitgeput. In een strafzaak betekent dat in de regel: pas nadat de Hoge Raad uitspraak heeft gedaan. Bovendien moet de klacht die u in Straatsburg indient in de kern al in de nationale procedure naar voren zijn gebracht.

Geen vierde instantie

Het EHRM beoordeelt de feiten en het bewijs niet opnieuw. Het is geen vierde instantie boven op rechtbank, hof en Hoge Raad. De enige vraag is of de staat het verdrag heeft geschonden. Wordt een schending vastgesteld, dan volgt niet automatisch vrijspraak; wel kan het EHRM een vergoeding toekennen en kan de uitspraak in Nederland gevolgen hebben.

Wie kan een klacht indienen?

Een natuurlijke persoon, organisatie of groep die zelf slachtoffer stelt te zijn van een verdragsschending kan een klacht indienen tegen een staat die aan het EVRM is gebonden. Een klacht kan niet uitsluitend in het algemeen opkomen tegen een wet of beleid; er moet een voldoende directe relatie zijn met de gestelde schending.

Wanneer neemt het Hof een klacht niet in behandeling?

Naast de klachttermijn en het uitputten van nationale rechtsmiddelen gelden andere voorwaarden. De klacht moet onder het EVRM vallen, tegen een verantwoordelijke verdragsstaat zijn gericht en de klager moet in beginsel een wezenlijk nadeel hebben geleden. Ook kan een klacht kennelijk ongegrond worden verklaard.

Een klacht kan alleen tegen een verdragsstaat worden gericht, niet tegen een particulier of een onderneming. De klager moet persoonlijk en rechtstreeks geraakt zijn. De klacht moet in de kern al bij de nationale rechter zijn aangevoerd en de beschikbare effectieve rechtsmiddelen moeten zijn gebruikt.

Hoe is het Hof samengesteld?

De rechters zijn onafhankelijk en vertegenwoordigen geen land. Afhankelijk van de zaak beslist een alleenzittende rechter, een comité van drie rechters, een Kamer van zeven rechters of uitzonderlijk de Grote Kamer van zeventien rechters. De Griffie ondersteunt het Hof juridisch en administratief.

Wat betekent een arrest?

Een beslissing betreft vaak de ontvankelijkheid; een arrest bevat het oordeel over de gestelde schending. Een definitief arrest waarin een schending is vastgesteld bindt de betrokken staat. Het Comité van Ministers houdt toezicht op de uitvoering. Het Hof zelf wijzigt of vernietigt de nationale uitspraak niet.

Lees ook de officiële Nederlandstalige brochures Het EHRM in 50 vragen en Vragen en antwoorden, en de officiële uitleg over het indienen van een klacht.